ಮರೆವು ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿನ ಸಹಜ ಸಂಗಾತಿ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇಟ್ಟ ವಸ್ತು ಎಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದು ನೆನಪಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪರಿಚಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹೆಸರು ನಾಲಿಗೆಯ ತುದಿಗೆ ಬಂದು ಕ್ಷಣಕಾಲ ಮರೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ನಿನ್ನೆ ನಡೆದ ಸಂಗತಿಯೊಂದು ಇಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೆನಪಿಗೆ ಬಾರದಿರಬಹುದು. ಇಂತಹ ಸಣ್ಣಪುಟ್ಟ ಮರೆವು ಬದುಕಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾಗವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಮರೆವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬದುಕಿನ ದೈನಂದಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನೇ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತಗೊಳಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಅದನ್ನು “ವಯಸ್ಸಿನ ಪರಿಣಾಮ” ಎಂದು ತಳ್ಳಿಹಾಕುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ನೆನಪು ಜಾರುವುದು ಒಂದು ಸಂಗತಿ. ನೆನಪಿನ ಜೊತೆಗೆ ಬದುಕಿನ ಸ್ವಾವಲಂಬನೆಯೇ ಜಾರುವುದು ಮತ್ತೊಂದು ಸಂಗತಿ. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಅರಿಯುವ ಜಾಗೃತಿಯೇ ವಿಶ್ವ ಅಲ್ಜೈಮರ್ ದಿನದ ಮಹತ್ವ.

ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ೨೧ರಂದು ವಿಶ್ವ ಅಲ್ಜೈಮರ್ ದಿನ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಮರೆವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಜನರಲ್ಲಿ ಅರಿವು ಮೂಡಿಸುವುದು, ಕಾಯಿಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಳಂಕವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದು ಹಾಗೂ ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ವೈದ್ಯಕೀಯ ನೆರವು ಪಡೆಯುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶ. ೧೯೯೪ರಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ವಿಶ್ವ ಅಲ್ಜೈಮರ್ ದಿನ ಆಚರಿಸಲಾಯಿತು. ನಂತರ ೨೦೧೨ರಿಂದ ಸೆಪ್ಟೆಂಬರ್ ತಿಂಗಳನ್ನು ವಿಶ್ವ ಅಲ್ಜೈಮರ್ ತಿಂಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಒಂದು ದಿನದ ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿ ಆರಂಭವಾದ ಪ್ರಯತ್ನ ಇಂದು ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳ ಕುರಿತು ಜಾಗತಿಕ ಅರಿವಿನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ಅಲ್ಜೈಮರ್ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ “ಮರೆವಿನ ಕಾಯಿಲೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮುಗಿಸುವ ವಿಷಯವಲ್ಲ. ಇದು ಮೆದುಳಿನ ನರಕೋಶಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಪರ್ಕಗಳಿಗೆ ಕ್ರಮೇಣ ಹಾನಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ನರಕ್ಷಯಕಾರಿ ಕಾಯಿಲೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ನೆನಪು, ಚಿಂತನೆ, ಭಾಷೆ, ಕಲಿಕೆ ಮತ್ತು ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಸಿತ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯತೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವಿಶಾಲ ಸ್ಥಿತಿ. ಅದರ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ಅಲ್ಜೈಮರ್ ಒಂದಾಗಿದೆ. ವಿಶ್ವ ಆರೋಗ್ಯ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಪ್ರಕಾರ ೨೦೨೧ರಲ್ಲಿ ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಸುಮಾರು ಐದು ಕೋಟಿ ಎಪ್ಪತ್ತು ಲಕ್ಷ ಜನರು ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯತೆಯೊಂದಿಗೆ ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಕೋಟಿ ಹೊಸ ಪ್ರಕರಣಗಳು ದಾಖಲಾಗುತ್ತವೆ. ಈ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳು ಸಮಸ್ಯೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಕು.

ಹಾಗಾದರೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆ ಯಾವಾಗ ಮೊಳಗುತ್ತದೆ? ನಿನ್ನೆ ಎಲ್ಲಿ ಕೀಲಿಯಿಟ್ಟೆ ಎಂಬುದು ಮರೆತು ನಂತರ ನೆನಪಾಗುವುದು ದೊಡ್ಡ ಆತಂಕದ ಕಾರಣವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಪದೇಪದೇ ಮರೆತುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೇಳುವುದು, ಪರಿಚಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಲು ಕಷ್ಟಪಡುವುದು, ಪರಿಚಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿಯೇ ದಾರಿ ತಪ್ಪುವುದು, ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಕಷ್ಟಪಡುವುದು, ಸರಳವಾದ ದಿನನಿತ್ಯದ ಕೆಲಸಗಳ ಕ್ರಮವನ್ನೇ ಮರೆತುಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಥವಾ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಪದಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಕಷ್ಟಪಡುವುದು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಬಹುದು. ಇವು ದಿನನಿತ್ಯದ ಬದುಕಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಲಹೆ ಪಡೆಯುವುದು ಮುಖ್ಯ.

ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ ಅಗತ್ಯ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮರೆವೂ ಅಲ್ಜೈಮರ್ ಅಲ್ಲ. ನಿದ್ರೆಯ ಕೊರತೆ, ಕೆಲವು ಔಷಧಿಗಳ ಪರಿಣಾಮ, ಖಿನ್ನತೆ, ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶದ ಕೊರತೆ, ಥೈರಾಯ್ಡ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಕೆಲವು ಆರೋಗ್ಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಹಾಗೂ ಇತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದಲೂ ಸ್ಮರಣಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮನೆಯವರು ತಾವೇ ಕಾಯಿಲೆಯ ಹೆಸರನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಬಾರದು. ವೈದ್ಯರ ಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಒಳಪಡಿಸುವುದು ಜಾಣ್ಮೆ. ಕಾರಣವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದಾಗ ಸೂಕ್ತ ನೆರವು ಮತ್ತು ಆರೈಕೆಯ ದಾರಿಯೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ವಯಸ್ಸು ಬುದ್ಧಿಮಾಂದ್ಯತೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಅಪಾಯದ ಅಂಶವಾದರೂ, “ವಯಸ್ಸಾದರೆ ಅಲ್ಜೈಮರ್ ಆಗಲೇಬೇಕು” ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ತಪ್ಪು. ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರ, ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಮತ್ತು ರಕ್ತದಲ್ಲಿನ ಸಕ್ಕರೆಯ ನಿಯಂತ್ರಣ, ಧೂಮಪಾನದಿಂದ ದೂರವಿರುವುದು, ಹಾನಿಕಾರಕ ಮದ್ಯಪಾನ ತಪ್ಪಿಸುವುದು, ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವುದು ಹಾಗೂ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಚುರುಕಾಗಿಡುವ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಅರಿವಿನ ಕುಸಿತದ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಹುದು. ಓದುವುದು, ಬರೆಯುವುದು, ಸಂಗೀತ, ತೋಟಗಾರಿಕೆ, ಹೊಸ ವಿಷಯ ಕಲಿಯುವುದು, ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ಸಂಭಾಷಣೆ ನಡೆಸುವುದು ಮುಂತಾದವು ಬದುಕಿಗೆ ಚೈತನ್ಯ ನೀಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಇವು ಅಲ್ಜೈಮರ್ ಅನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ತಡೆಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಸರಿಯಲ್ಲ.

ಅಲ್ಜೈಮರ್ ಎದುರಿಸುವ ಕುಟುಂಬದ ನಿಜವಾದ ಪರೀಕ್ಷೆ ಕಾಯಿಲೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ನಮ್ಮ ಸಹನೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಹಿರಿಯರು ಹಲವು ಬಾರಿ ಕೇಳಿದಾಗ “ಎಷ್ಟು ಬಾರಿ ಹೇಳಬೇಕು?” ಎಂದು ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವ ಬದಲು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಶಾಂತವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸುವ ಮನಸ್ಸು ಬೇಕು. ಅವರು ತಪ್ಪಾಗಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ವಾದಿಸಿ ಗೆಲ್ಲುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅವರ ಆತಂಕವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಮನೆಯ ವಾತಾವರಣ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿರಬೇಕು. ಔಷಧಿ, ಬೆಂಕಿ, ವಿದ್ಯುತ್, ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವ ಸಂದರ್ಭ ಮತ್ತು ಹಣಕಾಸಿನ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಮುನ್ನೆಚ್ಚರಿಕೆ ಅಗತ್ಯ.

ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಾನವೀಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯೂ ಇದೆ. ನೆನಪು ಕಡಿಮೆಯಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಗೌರವ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬೇಕೇ? ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನೆನಪು ಕ್ಷೀಣಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಅವರ ಬದುಕಿನ ಮೌಲ್ಯ ಕ್ಷೀಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ನಿನ್ನೆ ಹೇಳಿದ ಮಾತನ್ನು ಇಂದು ಮರೆತಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅವರು ಬದುಕಿದ ದಶಕಗಳ ಪ್ರೀತಿ, ಪರಿಶ್ರಮ, ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ನಾವು ಮರೆಯಬಾರದು. ಕಾಯಿಲೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವೇ ಬದಲಾಗಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಆರೈಕೆ ಮಾಡುವವರ ನೋವೂ ಗಮನಾರ್ಹ. ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಆರೈಕೆ ದೈಹಿಕ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಒತ್ತಡ ತರಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮನೆಯ ಒಬ್ಬರ ಮೇಲಷ್ಟೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಣೆ ಹಾಕದೆ ಕುಟುಂಬದವರು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ವೈದ್ಯರು, ಆರೋಗ್ಯ ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಮತ್ತು ಲಭ್ಯವಿರುವ ಆರೈಕೆ ಸೇವೆಗಳ ನೆರವು ಪಡೆಯಬೇಕು. ಆರೈಕೆ ಮಾಡುವವನ ಕೈಯೂ ಹಿಡಿಯಬೇಕಾದಾಗ ಮಾತ್ರ ಆರೈಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮರೆವು ಬಂದಾಗ ಭಯಪಡಬೇಕಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಮರೆವಿಗೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ತೋರಬಾರದು. “ವಯಸ್ಸಾಗಿದೆ, ಹೀಗೇ ಇರುತ್ತದೆ” ಎಂಬ ಮಾತಿನ ಹಿಂದೆ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡಬಾರದು. ಸಮಯಕ್ಕೆ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯ ಬೆಂಬಲ ಒದಗಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ವಿಶ್ವ ಅಲ್ಜೈಮರ್ ದಿನ ನಮಗೆ ನೆನಪಿಸುವುದು ಒಂದೇ ಸತ್ಯ ,ನೆನಪು ಮಸುಕಾದರೂ ಸಂಬಂಧ ಮಸುಕಾಗಬಾರದು. ಮನಸ್ಸಿನ ಪುಟಗಳು ಖಾಲಿಯಾಗತೊಡಗಿದಾಗಲೂ ಮಾನವೀಯತೆಯ ಅಕ್ಷರಗಳು ಅಳಿಸಿಹೋಗದಂತೆ ಕಾಪಾಡುವುದು ನಮ್ಮ ಹೊಣೆ.